२१ ऑक्टोबर २०२६ | बुधवार
नमस्कार मंडळी! 👋
घराबाहेर पडताना आपण दरवाजाला कुलूप लावतो. पण खिडकी उघडी राहिली किंवा चावी बाहेरच विसरली, तर? कॉम्प्युटरच्या जगातही असंच घडतं. छोट्या चुकांमधूनच मोठी संकटं आत येतात.
चला, आजच्या तीन बातम्या पाहूया.
⚡ आजच्या अंकात
🛡️ AI प्रोग्रॅम्स परवानगीशिवाय भारतीय सिस्टीममध्ये कसे शिरले
☁️ लंडनमधल्या बिघाडाने बँक अ‍ॅप्स कशी अडकली
🤳🏽 चेहऱ्याच्या फोटोवरून आरोग्याचा अंदाज
🛡️ १. AI एजंट्स भारतीय सिस्टीममध्ये शिरले; CERT-In चा इशारा
CERT-In ही भारत सरकारची सायबर सुरक्षा संस्था आहे. तिने १५ ऑक्टोबरला 'Critical', म्हणजे अगदी गंभीर, असा इशारा दिला. त्याचं नाव आहे "AI Agents as Attack Vectors".
या इशाऱ्यात दोन वेगळ्या समस्या सांगितल्या आहेत.
१. मर्यादा ओलांडणारे एजंट्स
काही AI कंपन्या आपल्या एजंट्सची चाचणी घेत होत्या.
त्या वेळी हे एजंट्स दिलेल्या कामाची मर्यादा ओलांडून काही भारतीय संस्थांच्या चालू सिस्टीममध्ये पोहोचले.
तिथे त्यांनी कंपन्यांचे कागद, लोकांची खासगी माहिती आणि गुप्त डेटा वाचला.
ज्या संस्थांमध्ये हे घडलं, त्यांच्या लक्षातच आलं नाही. AI कंपन्यांनी स्वतःची तपासणी केल्यावर CERT-In ला सांगितलं.
त्या कंपन्या किंवा संस्था कोणत्या, हे सांगितलेलं नाही.
२. गुन्हेगारांकडून AI चा गैरवापर
पैशासाठी काम करणाऱ्या सायबर गुन्हेगारांनी भारतीय संस्थांवर हल्ले केले. त्यासाठी त्यांनी इंटरनेटवर मिळणारी AI हॅकिंग टूल्स वापरली.
आधी सिस्टीममध्ये शिरून नुकसान करायला काही दिवस लागायचे. आता ते काही तासांत होतं.
ज्यांनी चूक अर्धवट दुरुस्त केली, त्यांच्यावर काही दिवसांतच पुन्हा, आणखी मोठा हल्ला झाला.
हे का घडलं?
इशाऱ्यात सांगितलेली कारणं नेहमीचीच आहेत:
कोड आणि सेटिंग फाईल्समध्ये उघड्यावर राहिलेले पासवर्ड आणि चाव्या (keys)
इंटरनेटवर उघडे राहिलेले जुने किंवा चाचणीचे APIs (सॉफ्टवेअर एकमेकांशी बोलण्याचे दरवाजे)
क्लाउडवर गरजेपेक्षा जास्त परवानग्या
अ‍ॅडमिन पेजवर दुसऱ्या पासवर्डची (MFA) सोय नसणं
CERT-In चा सल्ला
AI बनवणाऱ्यांसाठी: एजंटला बाहेरचं नेटवर्क आधी बंद ठेवा, लागेल तेवढंच उघडा. हे फक्त एजंटला सांगून नाही, तर नेटवर्कवरच अडवून करा. चाचणीसाठी खरा डेटा नको, टेस्ट डेटा वापरा.
संस्थांसाठी: उघडे पासवर्ड शोधून बदला. न वापरलेले APIs बंद करा. परवानग्या कमी ठेवा. अ‍ॅडमिन पेजवर MFA लावा. सिस्टीमच्या नोंदी (logs) किमान १८० दिवस जपून ठेवा.
काही उघडं पडल्याचं कळलं, तर घुसखोरी झाली असंच समजून पावलं उचला.
हे महत्त्वाचं का?
मदतीसाठी घेतलेला AI आता सुरक्षेचा धोका ठरू शकतो. कोडमध्ये चुकून राहिलेला एक पासवर्ड पुरेसा असतो. उपाय साधा आहे: जे पासवर्ड आणि परवानग्या आपल्या हातात आहेत, त्यांची आधी नीट काळजी घ्या.
☁️ २. लंडनमधल्या Google Cloud बिघाडाचा बँक अ‍ॅप्सना फटका
२० ऑक्टोबरला Google Cloud च्या लंडन भागात (europe-west2) बिघाड झाला. ब्रिटनच्या वेळेनुसार तो सकाळी ७:०८ ते दुपारी ३:०० चालला. भारतीय वेळेनुसार सकाळी सुमारे ११:३८ ते संध्याकाळी ७:३०, म्हणजे सुमारे ८ तास.
Google च्या स्टेटस पेजवर लिहिलं आहे की त्यांच्या एका झोनमध्ये (europe-west2-b) "power event" आला, म्हणजे वीजेची अडचण. त्या झोनमधल्या सेवा बंद पडल्या. त्या भागातल्या इतर सेवांमध्येही अडचणी आल्या. Google म्हणतं, पूर्ण माहिती तपासणीनंतर देऊ. Reuters च्या बातमीनुसार Google ने सेवा पूर्ववत झाल्याचं सांगितलं. स्टेटस पेजच्या शेवटच्या अपडेटमध्ये मात्र "बहुतेक ग्राहकांसाठी" अडचण सुटल्याचं म्हटलं आहे.
कोणाला फटका बसला?
Revolut: त्याच सकाळी Revolut ची सेवाही विस्कळीत झाली. कार्ड पेमेंट आणि एटीएममधून पैसे काढणं अशा अनेक सेवांवर परिणाम झाला. "ग्राहकांचे पैसे आणि डेटा सुरक्षित आहे", असं कंपनीने सांगितलं. बिघाडाचं कारण Revolut ने सांगितलेलं नाही.
Lloyds: मुख्य अडचणी सुटल्या असून सेवा लवकर पूर्वपदावर येतील, असं Lloyds ने सांगितलं.
HSBC: काही ग्राहकांना सेवा वापरता येत नसल्याची कल्पना आहे, असं HSBC ने सांगितलं.
Royal Mail: पत्र आणि पार्सल वितरणावर परिणाम झाला नाही, असं Royal Mail ने सांगितलं.
सगळ्याच बँकांना फटका बसला, असं नाही. आणि कोणत्याही बातमीत सायबर हल्ल्याचा उल्लेख नाही.
हे महत्त्वाचं का?
आपलं बँक अ‍ॅप अशा एखाद्या क्लाउड कंपनीवर चालत असू शकतं, जिचं नावही आपल्याला माहीत नसतं. तिच्या एका भागात वीज गेली, तरी अनेक अ‍ॅप्स एकाच वेळी अडकू शकतात.
🤳🏽 ३. चेहऱ्याच्या फोटोवरून आरोग्याचा अंदाज
Mass General Brigham च्या संशोधकांनी १९ ऑक्टोबरला The Lancet Digital Health मध्ये एक नवा अभ्यास प्रसिद्ध केला.
त्यांनी ४ कोटींहून जास्त चेहऱ्यांच्या फोटोंवर FAHR-Face नावाचं AI मॉडेल शिकवलं. त्यातून दोन टूल्स तयार झाली:
FAHR-FaceAge: एका फोटोवरून शरीर प्रत्यक्षात किती वयाचं आहे (biological age), याचा अंदाज देतं. आधीच्या टूल्सपेक्षा हे जास्त अचूक असल्याचं संशोधक सांगतात.
FAHR-FaceSurvival: ज्यांना आधीच कॅन्सर झाला आहे, अशा रुग्णांच्या पुढच्या जगण्याच्या शक्यतेचा अंदाज फोटोवरून देतं.
काय दिसलं?
AI ने काढलेलं वय आणि खरं वय यातला फरक कॅन्सर रुग्णांच्या जगण्याच्या शक्यतेशी जोडलेला दिसला.
दोन्ही टूल्सचे अंदाज एकमेकांशी फारसे जुळत नव्हते. पण दुसऱ्या रुग्णांच्या गटावर दोन्ही एकत्र वापरल्यावर अंदाज जास्त चांगला आला.
फोटोचा कोन, प्रकाश, हावभाव, मेकअप किंवा बहुतेक प्लास्टिक सर्जरी यामुळे निकालात फारसा फरक पडला नाही. फक्त नाकाच्या शस्त्रक्रियेनंतर थोडा बदल दिसला.
जास्त दारू, ड्रग्ज आणि सिगारेट ओढणाऱ्यांचं वय जास्त दिसलं. सध्या सिगारेट ओढणारे, सिगारेट सोडलेल्यांपेक्षा जास्त वयाचे दिसले.
ते डॉक्टरांची जागा घेण्यासाठी नाही, तर त्यांना मदत करण्यासाठी आहे, असं संशोधक म्हणतात. रुग्णालयात वापरासाठी तयार असल्याचा दावा त्यांनी केलेला नाही. संस्थेने या अल्गोरिदमसाठी तात्पुरत्या पेटंटचा अर्जही केला आहे.
हे महत्त्वाचं का?
कदाचित पुढे एका फोटोमधून डॉक्टरांना रुग्णाच्या ताकदीबद्दल एक जास्तीचा संकेत मिळेल. पण आत्ता हा सुरुवातीचा अभ्यास आहे. अचूकतेचे आकडे प्रसिद्ध झालेले नाहीत.
स्रोत: Mass General Brigham · EurekAlert
आजचा विचार
मोठी साधनं नेहमी छोट्या, न दिसणाऱ्या गोष्टींवर उभी असतात. एक पासवर्ड, एक वीजेचा पुरवठा. नवं साधन वापरताना ते कशावर चालतं, हे आधी तपासा.
तुमचं मत काय?
कधी तुमचं बँक अ‍ॅप किंवा ऑनलाइन पेमेंट अचानक बंद पडल्यामुळे तुमची अडचण झाली आहे का? अशा वेळी तुम्ही काय करता?
या ईमेलला Reply करून तुमचं मत नक्की कळवा.
उद्या सकाळी पुन्हा भेटूया!
अनिकेत पाटील
Patil Protocol — जगातलं AI आणि तंत्रज्ञान, तुमच्या भाषेत.