२० ऑक्टोबर २०२६ | मंगळवार
नमस्कार!
कल्पना करा, तुम्ही एका AI सहाय्यकाला (AI Assistant) तुमच्यासाठी स्वस्त पर्याय शोधायला सांगता. पण त्यासाठी त्याला तुमच्या बँक खात्यात प्रवेश द्यावा लागला तर? आणि त्याने चुकीची कृती केली, तर जबाबदार कोण?
AI आता फक्त प्रश्नांची उत्तरं देण्यापुरता राहिलेला नाही. तो आपल्या वतीने वेबसाइट वापरू शकतो, कामं पूर्ण करू शकतो आणि निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी होऊ शकतो. पण अशा वेळी सोयीसोबत नियंत्रण, जबाबदारी आणि विश्वास हे प्रश्नही महत्त्वाचे ठरतात.
⚡ आजच्या अंकात
बँक खात्यांमध्ये बाहेरच्या AI ला प्रवेश देण्यास नकार का?
AI कंपनीतील नोकऱ्यांच्या बदलत्या चित्रातून काय दिसतं?
भारतात AI साठी नियम बनवण्याची प्रक्रिया कुठपर्यंत आली आहे?
१. बँक खात्यात AI ला प्रवेश? मोठ्या बँकांचा नकार
AI तुमच्यासाठी माहिती शोधू शकतो, खरेदीचे पर्याय तपासू शकतो किंवा आर्थिक निर्णय घेण्यास मदत करू शकतो. पण त्याला तुमच्या बँक खात्यात थेट प्रवेश दिला, तर त्याच्याकडून चुकीची कृती होण्याचा धोका कोण स्वीकारणार?
अमेरिकेतील Charles Schwab आणि JPMorgan या मोठ्या वित्तीय संस्थांनी या प्रश्नावर स्पष्ट भूमिका घेतली आहे: बाहेरच्या AI एजंटना ग्राहकांच्या खात्यांपर्यंत पोहोचू द्यायचं नाही. Schwab ने विशेषतः ग्राहकांच्या लॉगिन माहितीचा किंवा ब्राउझर ऑटोमेशनचा वापर करून येणाऱ्या एजंटना रोखलं आहे. Charles Schwab चे CEO Rick Wurster यांनी सांगितले की, अशा एजंटना प्रवेश दिला जाणार नाही. Bloomberg TV वरील चर्चेत त्यांनी यामागचा मुख्य प्रश्न उपस्थित केला: एजंटवर बँकेचे नियंत्रण नसेल, ग्राहकाचेही नियंत्रण नसेल आणि काही चूक झाली, तर जबाबदार कोण? JPMorgan चे CEO Jamie Dimon यांनीही कंपनीच्या कमाईविषयक चर्चेत बाहेरच्या एजंटना बँकेच्या यंत्रणेत प्रवेश देणे ग्राहकांसाठी आणि बँकेसाठी धोकादायक असल्याचे सांगितले.
याचा अर्थ बँका AI च्या विरोधात आहेत, असा नाही. Charles Schwab ग्राहकांना स्वतःचा AI सहाय्यक Charley वापरण्यास प्रोत्साहन देते. भविष्यात ग्राहकांना स्वतःच्या AI साधनांचा वापर करून ट्रेडिंग करण्याची अधिक मुभा देण्याचाही विचार आहे; मात्र पैसे हलवण्यासारख्या कृतींवर मर्यादा ठेवण्याची भूमिका कंपनीने मांडली आहे.
यातून आपल्याला काय समजतं?
AI ला माहिती वाचण्याची परवानगी देणे आणि त्याला पैशांवर कृती करण्याची परवानगी देणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. पहिली गोष्ट उपयोगी ठरू शकते; दुसरीसाठी अधिक कडक नियंत्रण आणि जबाबदारीची स्पष्टता आवश्यक आहे. AI एजंट अधिक सक्षम होत असताना कंपन्यांसमोरचा प्रश्न केवळ “AI काय करू शकतो?” एवढाच राहिलेला नाही. “त्याला नेमकं काय करू द्यायचं?” हा प्रश्नही तितकाच महत्त्वाचा झाला आहे.
स्रोत: American Banker · The Next Web
२. AI वाढत असताना नव्या कर्मचाऱ्यांच्या संधी कमी होत आहेत का?
AI मुळे कामाचा वेग वाढू शकतो; पण त्याचा परिणाम नोकऱ्यांवर कसा होतो, हा प्रश्न अधिक गंभीर बनत आहे. Anthropic या AI कंपनीने १६ ऑक्टोबरला आपल्या कर्मचाऱ्यांच्या कामकाजाचा आणि भरतीचा अभ्यास प्रसिद्ध केला. हा अभ्यास कंपनीच्या स्वतःच्या अंतर्गत माहितीवर आधारित आहे, आणि खाली दिलेले सर्व आकडे Anthropic च्या स्वतःच्या माहितीनुसार आहेत. मार्च २०२६मध्ये AI एजंट्सचा नोंदवलेला कामाचा वेळ मानवी कर्मचाऱ्यांच्या कामाच्या वेळेपेक्षा जास्त झाला. ऑगस्ट २०२६मध्ये कर्मचाऱ्यांनी निर्देशित केलेल्या AI एजंट्सच्या कामाचा वेळ, प्रत्येक कर्मचाऱ्याचा आठवडा ४० तासांचा आहे असे गृहीत धरल्यास, मानवी कर्मचाऱ्यांच्या वेळेच्या तुलनेत ६:१ होता.
हा काम सुरू असलेल्या वेळेचा हिशेब आहे; AI ने तयार केलेल्या कामाची गुणवत्ता किंवा त्यातून मिळालेला परिणाम याचा थेट मोजमाप नाही. यात कर्मचाऱ्यांनी निर्देशित केलेल्या एजंट सत्रांचाच समावेश आहे.
भरतीच्या आकड्यांमध्येही बदल दिसतो. २०२५च्या सुरुवातीपासून कंपनीतील तांत्रिक विभागांमधील कनिष्ठ कर्मचाऱ्यांचा वाटा २१% वरून १४% झाला. तांत्रिक पदांवरील नव्या भरतीत कनिष्ठ उमेदवारांचा वाटा २७% वरून ९% झाला. हे आधीच्या आकड्यापेक्षा वेगळे मोजमाप आहे: एक कंपनीतील सध्याच्या कर्मचाऱ्यांचा वाटा सांगतो, तर दुसरा नव्या भरतीतील वाटा. मात्र या निष्कर्षांचा अर्थ सर्व कंपन्यांमध्ये कनिष्ठ नोकऱ्या अशाच कमी होतील, असा नाही. अभ्यासाच्या लेखकांनी नमूद केले आहे की AI साधनांचा अधिक वापर करणारे कर्मचारी आधीपासूनच वेगाने प्रगती करत असू शकतात. याच काळात कंपनीचा विस्तारही झपाट्याने झाला. अधिक कोड तयार होणे म्हणजे अधिक चांगले काम होणे, असेही गृहीत धरता येत नाही.
लेखकांनी AI मुळे काही कर्मचाऱ्यांच्या नोकऱ्या जाण्याचा धोका असू शकतो, असेही म्हटले आहे. पण हा एका AI कंपनीचा अभ्यास आहे; संपूर्ण अर्थव्यवस्थेचे भविष्य सांगणारा अंतिम निष्कर्ष नाही.
आपल्यासाठी महत्त्वाचा मुद्दा: केवळ एखादे काम करता येणे पुरेसे राहीलच असे नाही. AI चा योग्य वापर करणे, कामाची गुणवत्ता तपासणे, निर्णय घेणे आणि जबाबदारी स्वीकारणे यांना अधिक महत्त्व मिळू शकते.
स्रोत: Anthropic चा मूळ अभ्यास
३. भारतात AI साठी नियम बनवण्याची तयारी
AI चा वापर वाढत असताना बनावट व्हिडिओ (डीपफेक), सुरक्षिततेचे प्रश्न आणि लोकांवर होणारे परिणाम याबाबत सरकारची भूमिका काय असेल, याकडे लक्ष लागले आहे.
८ ऑक्टोबरला केंद्रीय माहिती तंत्रज्ञान मंत्री Ashwini Vaishnaw यांनी AI नियमनासाठी सल्लामसलत पत्रक (consultation paper) सुमारे एका महिन्यात आणले जाईल, असे सांगितले होते. या प्रक्रियेत AI ची सुरक्षितता, डीपफेकमुळे होणारे नुकसान, माणसांना केंद्रस्थानी ठेवणारा दृष्टिकोन आणि कौशल्यविकास या मुद्द्यांवर लक्ष असेल. तंत्रज्ञान आणि कायदा यांचा एकत्रित वापर करणारा मार्ग — म्हणजेच “techno-legal solution” — आवश्यक असल्याचेही त्यांनी सांगितले. उद्योगक्षेत्राने सुरक्षिततेसह संबंधित प्रश्नांची प्राथमिक जबाबदारी घ्यावी, अशी त्यांची भूमिका होती. उपलब्ध माहितीनुसार हे सल्लामसलत पत्रक अद्याप प्रसिद्ध झालेले नाही. त्यामुळे त्यातील अंतिम प्रस्ताव किंवा भविष्यातील नियम नेमके काय असतील, हे अद्याप सांगता येत नाही.
सल्लामसलत पत्रक म्हणजे अंतिम कायदा नव्हे. त्यातून सरकार आपली दिशा मांडू शकते आणि संबंधित पक्षांकडून सूचना मागवू शकते. पुढे प्रत्यक्ष नियम कसे ठरतात, यावर AI तयार करणाऱ्या कंपन्यांपासून ते त्याचा वापर करणाऱ्या सामान्य लोकांपर्यंत अनेकांचा परिणाम अवलंबून असेल.
स्रोत: ThePrint — PTI · The Tribune — ANI
आजचा छोटा प्रयोग
तुम्ही वापरत असलेल्या AI साधनाला कोणत्या गोष्टींचा प्रवेश दिला आहे, हे एकदा तपासा. ईमेल, फाइल्स, ब्राउझर किंवा इतर जोडलेल्या सेवांचा प्रवेश त्या कामासाठी खरोखर आवश्यक आहे का, असा प्रश्न स्वतःला विचारा. गरज नसलेली परवानगी बंद ठेवणे ही छोटी पण उपयोगी सवय आहे.
तुमचं मत काय?
AI ला तुमच्या वतीने बँकिंग किंवा आर्थिक व्यवहार करण्याची परवानगी द्याल का, की अशा कृतींसाठी प्रत्येक वेळी तुमची स्पष्ट मंजुरी आवश्यक असावी?
या ईमेलला Reply करून तुमचं मत नक्की कळवा.
उद्या पुन्हा भेटूया!
अनिकेत पाटील
Patil Protocol — जगातलं AI आणि तंत्रज्ञान, तुमच्या भाषेत.